Ngjarjet që kanë shënuar 2018

 

Aleksandar Ivković

Viti 2018 ka parë një sërë zhvillimesh që ndikuan ndjeshëm dinamikën e procesit të integrimit në BE të Ballkanit Perëndimor. Ndërkohë që gjysma e parë e vitit dukej se po shtonte momentin e zgjerimit, gjysma e dytë ka treguar shumë nga problemet ende të pazgjidhura me të cilat ballafaqohet rajoni.

 

Këtu është një retrospektivë e ngjarjeve më të rëndësishme të vitit.

 

Publikimi i Strategjisë së Zgjerimit

Komisioni Europian “Një perspektivë e besueshme e zgjerimit dhe angazhim më të madh të BE-së me Ballkanin Perëndimor” është liruar më 6 shkurt dhe është paraqitur në Strasburg të nesërmen. Ajo është interpretuar si një interes i ri i BE-së në rajon, pjesërisht për shkak të rritjes së ndikimit rus, turk dhe kinez.

 

Dokumenti identifikoi katër fusha ku rajoni duhet të vazhdojë të punojë: sundimi i ligjit dhe të drejtat themelore, forcimi i ekonomisë, zbatimi i rregullave dhe standardeve të BE-së, pajtimi, marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë dhe bashkëpunimi rajonal.

Pjesa e Strategjisë që mori më shumë vëmendje ishte vlerësimi se vendet e para – Malit të Zi dhe Serbisë – potencialisht mund të jenë gati për anëtarësim deri në vitin 2025, edhe pse kjo perspektivë vlerësohet të jetë jashtëzakonisht ambicioze. Pjesa tjetër e vitit duket se ka treguar pse.

 

Raportet individuale të Komisionit Europian u publikuan në prill

Raportet mbi përparimin e arritur nga gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor, si dhe Turqia, u liruan më 17 prill. Kjo ishte hera e parë që raportet po lëshohen në pranverë, me botimin e raundit të mëparshëm në nëntor 2016. Raportet e vitit 2018 vlerësuan kështu gjithë periudhën që prej vitit 2017, përfshirë vitin e plotë kalendarik.

 

“Fituesit më të mëdhenj” ishin Maqedonia dhe Shqipëria, për të cilat Komisioni rekomandoi hapjen e negociatave për anëtarësim. Secili vend u inkurajua që të priorizonte reformat në fushat themelore të sundimit të ligjit, të drejtave të njeriut, institucioneve demokratike dhe reformës së administratës publike, si dhe në zhvillimin ekonomik dhe konkurrues, në të gjitha fushat ku “mangësitë strukturore ende vazhdojnë”. Përveç miratimit të acquis të BE-së, një rekord bindës në zbatim gjithashtu mbeti i rëndësishëm.

Samiti i Sofjes

Takimi i BE-së dhe Ballkanit Perëndimor në Sofje, i pari i këtij lloji që nga Samiti i Selanikut 2003, u mbajt më 17 maj. Ajo u organizua me inisiativën e vendit të atëhershëm të BE-së, Bullgarinë dhe mblodhi krerët e shteteve dhe qeverive të Ballkanit Perëndimor, zyrtarët më të lartë të BE dhe udhëheqësit e vendeve më të mëdha anëtare të BE.

 

Samiti përfundoi me një Deklaratë që ripohoi perspektivën evropiane të Ballkanit Perëndimor. Megjithatë, vetë zgjerimi nuk ishte në agjendën e Samitit dhe ndërsa kishte fjalë të forta inkurajimi nga disa zyrtarë të BE-së, kancelarja gjermane Angela Merkel dhe presidenti francez Emmanuel Macron shprehën rezerva dhe rezerva

 

Arritja e Marrëveshjes së Prespës

Marrëveshja e nënshkruar nga ministrat e jashtëm të Maqedonisë dhe Greqisë, Nikola Dimitrov dhe Nikos Kotzias, në një ceremoni të ndjekur nga kryeministrat e vendeve Zoran Zaev dhe Alexis Tsipras më 17 qershor ende konsiderohet si kulmi i vitit. Ai i dha fund një mosmarrëveshjeje të gjatë dhjetëvjeçare mbi çështjen e emrit të Maqedonisë, duke siguruar që vendi në të ardhmen do të njihet zyrtarisht si Republika e Maqedonisë Veriore, ndërsa në jug të saj premtuar të heqë pengesën më të madhe në Euro- Atlantike.

 

Ratifikimi i marrëveshjes ka parë sfida në të dy vendet. Më 30 shtator, më shumë se 90% e qytetarëve të Maqedonisë mbështetën Marrëveshjen në një referendum konsultativ, por pjesëmarrja ishte e ulët. Procesi aktualisht është në proces në të dy Parlamentet.

Këshilli Evropian shtyn hapjen e negociatave të pranimit

Përkundër suksesit të Marrëveshjes së Prespës dhe rekomandimeve të Komisionit Evropian, Këshilli Evropian vendosi në qershor të mos fillojë negociatat e pranimit me Maqedoninë dhe Shqipërinë në 2018, por t’i shtyjë ata për 2019. Ky veprim është kritikuar nga disa për duke mos njohur përpjekjet e reformave të ndërmarra nga të dy vendet.

 

Maqedonia dhe Shqipëria që nga fillimi i proceseve të shqyrtimit dhe formimi i ekipeve negociuese, ndërsa vendi i mëparshëm është ftuar gjithashtu të bashkohet me NATO, një proces që pritet të zgjasë shumë më i shkurtër se integrimi evropian.

 

Samiti i Londrës

 

Takimi i Liderëve të Samitit në Londër; Foto: Flickr / Takimi i Ballkanit Perëndimor 2018

Samiti i pestë vjetor i procesit të Berlinit – pas atyre në Berlin, Vjenë, Paris dhe Trieste – u zhvillua në kryeqytetin e Mbretërisë së Bashkuar më 9 dhe 10 korrik. Situata disi paradoksale e vendit që po largohet nga BE-ja për të nxitur zgjerimin e saj nuk ka shkuar pa u vënë re dhe ngjarja u shënua me dorëheqjen e Ministrit të Jashtëm Boris Johnson mbi Brexit.

Megjithatë, Samiti gjithashtu rezultoi në dy dokumente – Deklaratën e Përbashkët mbi Bashkëpunimin Rajonal dhe Marrëdhëniet e Fqinjësisë së Mirë në Kuadrin e Procesit të Berlinit dhe Deklaratën e Përbashkët mbi Krimet e Luftës dhe Personat e Zhdukur në Kuadrin e Procesit të Berlinit – dhe asistencën shtesë financiare, sidomos për luftimin e krimit të organizuar.

 

Samiti i ardhshëm i Procesit të Berlinit do të zhvillohet në qytetin polak të Poznanit në verën e vitit 2019.

 

Liberalizimi i vizave i Kosovës: një hap përpara dhe më pas vonesa

Pasi Komisioni Evropian konfirmoi se Kosova kishte përmbushur të gjitha standardet e kërkuara për liberalizimin e vizave më 18 korrik të këtij viti, duket se procesi i nisur në 2012 së shpejti do të përfundojë. Në të vërtetë, më 13 shtator, Parlamenti Evropian miratoi propozimin për të ndryshuar rregulloren që rendit vendet dhe territoret, shtetasit e të cilëve u kërkohet të kenë vizë kur kalojnë kufirin e jashtëm me 420 deri 186 vota.

 

Sidoqoftë, topi që atëherë ka mbetur në gjykatën e Këshillit të Bashkimit Evropian, që është për ministrat e brendshëm të secilit shtet anëtar. Megjithë pritjet e shprehura në mënyrë të përsëritur të zyrtarëve të Kosovës, vendimi nuk është bërë deri tani dhe nuk ka shenja se situata do të ndryshojë në të ardhmen e afërt, me komentet më të reja të Komisionerit të BE për Negocimet e Zgjerimit Johannes Hahn duke njoftuar përfundimin e mundshëm të procesit vetëm në vitin 2020.

 

Zgjedhjet e përgjithshme në Bosnjë dhe Hercegovinë

Më 7 tetor, një fushatë zgjedhore disa mujore në Bosnjë dhe Hercegovinë përfundoi me zgjedhjen e Milorad Dodik, Šefik Džferović dhe Željko Komšić si anëtarët e presidencës tre-anëtarëshe të vendit dhe fitimet relative për partinë Dodik të SNSD si në njësinë e Republikës Serbe dhe në nivel kombëtar, SDA e Boshnjakëve dhe HDZ-BiH e Kroatëve.

 

Përveç “parregullsive të rregullta”, procesi u bë edhe më i diskutueshëm nga dy zhvillime të tjera – protestat popullore mbi vrasjen e dukshme të nxënësit 21-vjeçar në Banja Luka në mars dhe përpjekjet e mëvonshme të mbulimit nga policia, dhe zgjedhja e Komshiqit si një anëtar kroat i Kryesisë me shumicën e votave boshnjake, një fakt që nxiti një seri ankesash mbi sistemin zgjedhor nga Kroacia.

Ka pak shenja se ndarjet etnike në vend po pakësohen dhe qeveritë janë ende në procesin e formimit.

 

Parlamenti Evropian miraton rezolutat mbi BB

 

Ndërtesa e PE në Bruksel; Foto: Parlamenti Evropian

Pas publikimit të Raporteve të Komisionit, Parlamenti Europian miratoi rezolutat e saj më të dendura politike për progresin e vendeve të Ballkanit Perëndimor në fund të nëntorit. Ndërsa Raportuesit e vendeve u përqëndruan kryesisht në zhvillimet pozitive në vendet e tyre përkatëse, debati gjithashtu tregoi një kritikë më serioze të shtetit të demokracisë në sundimin e ligjit në disa pjesë të rajonit.

 

Rezoluta mbi Bosnje-Hercegovinën nuk është miratuar për shkak të dështimit të vendit për të krijuar Komisionin e Përbashkët Parlamentar të Stabilizim Asociimit.

 

Mali i Zi dhe Serbia hapin kapituj të rinj

Gjatë vitit 2018, BE ka hapur dy kapituj të tjerë negociues me Malin e Zi, duke e çuar vendin në 32, nga të cilat tre janë mbyllur përkohësisht. Kapitulli 17 – Politika ekonomike dhe monetare u hap në qershor, ndërsa Kapitulli 27 – Mjedisi u hap në dhjetor. Ky i fundit konsiderohet të jetë një nga kapitujt më të komplikuar dhe më të shtrenjtë për shkak të zbatimit të kërkuar të reformave të shumëfishta. Kapitulli 8 – Konkurrenca, mbetet e pahapur.

Nga ana tjetër, Serbia ka hapur katër kapituj të rinj: Kapitulli 13 – Peshkimi dhe Kapitulli 33 – Dispozitat financiare dhe buxhetore në qershor dhe Kapitulli 17 – Politika ekonomike dhe monetare dhe Kapitulli 18 – Statistikat në dhjetor. Megjithëse totali i saj tani qëndron në 16 kapituj (dy të mbyllura përkohësisht), dështimi i Serbisë për të hapur më shumë se dy kapituj për herë të parë që nga fillimi i negociatave është konsideruar zhgënjyese, veçanërisht duke pasur parasysh faktin se vendi ka njoftoi se deri në shtatë kapituj janë gati për hapje.

 

Dialogu Beograd-Prishtinë: tensionet vazhdojnë

 

Gjysma e parë e vitit 2018 nuk ishte pa tension, sidomos gjatë vrasjes së politikanit serb të Serbisë Veriore Oliver Ivanoviq në janar dhe arrestimit disa-orësh të shefit serb të zyrës së Kosovës dhe Metohisë Marko Đurić në mars. Megjithatë, dukej se marrëveshja ligjërisht e detyrueshme për normalizimin e plotë të marrëdhënieve është në horizont.

 

Megjithatë, që nga vera, “tema e nxehtë” e rajonit është bërë “korrigjim kufitar” ose “shkëmbim tokash”, propozuar nga dy presidentët Hashim Thaçi dhe Aleksandar Vuçiç. Me disa aktorë që në dukje e mbështesin idenë – BE dhe Shtetet e Bashkuara – dhe të tjerët që e kundërshtojnë atë – Gjermania, shumica e popullsisë në Serbi dhe Kosovë – e ardhmja e propozimit është e panjohur.

Ndërkohë, marrëdhëniet janë përkeqësuar edhe më tej me tensionet sporadike, përpjekjet diplomatike të Serbisë që kanë për qëllim heqjen e njohjes së pavarësisë së Kosovës nga sa më shumë shtete të mundshme dhe vendosjen e tarifave 100% të Kosovës për mallrat nga Serbia dhe formimi i Forcave të Armatosura të Kosovës ( vlerësohet si “i parakohshëm” nga NATO). Nëse viti 2019 do të çojë në një zbulim të madh në këtë fushë mbetet për t’u parë.

 

Përktheu: Jona Koprencka

Submit a comment