Nga kriza ekonomike në Luftën III Botërore

Përgjigja ndaj krizës ekonomike të vitit 2008 është mbështetur shumë në stimulin monetar, në formën e lehtësimit sasior dhe të normave të interesit pothuajse zero (ose madje negative), dhe ka përfshirë reforma strukturore shumë pak. Kjo do të thotë që kriza tjetër mund të vijë së shpejti – dhe të hapë rrugën për një konflikt ushtarak në shkallë të gjerë.

BEIJING – Kriza e ardhshme ekonomike është më afër se sa mendoni. Por ajo që ju duhet të shqetësoheni është ajo që vjen pas: në një peizazh të tanishëm social, politik dhe teknologjik, një krizë e zgjatur ekonomike, e kombinuar me pabarazinë në rritje të të ardhurave, mund të përshkallëzohet në një konflikt të madh ushtarak global.

 

Kriza globale financiare 2008-09 pothuajse i falimentonte qeveritë dhe shkaktoi kolapsin sistematik. Politikëbërësit arritën të tërheqin ekonominë globale nga buza, duke përdorur stimulin monetar masiv, duke përfshirë lehtësimin sasior dhe normat e interesit pothuajse zero (ose edhe negative).

 

Një shtënë adrenaline për të kërcyer-nisur një zemër të arrestuar; ajo mund të ringjallë pacientin, por nuk bën asgjë për ta shëruar sëmundjen. Trajtimi i një ekonomie të sëmurë kërkon reforma strukturore, të cilat mund të mbulojnë gjithçka nga tregjet financiare dhe ato të punës në sistemet e taksave, modelet e fertilitetit dhe politikat arsimore.

Politikëbërësit kanë dështuar krejtësisht të ndjekin reforma të tilla, megjithë premtimin për ta bërë këtë. Në vend të kësaj, ata kanë mbetur të preokupuar me politikën. Nga Italia në Gjermani, formimi dhe mbështetja e qeverive tani duket të marrë më shumë kohë sesa qeverisja aktuale. Dhe Greqia, për shembull, është mbështetur në para nga kreditorët ndërkombëtarë për të mbajtur kokën (mezi) mbi ujin, në vend që të reformojë sistemin e tij të pensioneve ose të përmirësojë mjedisin e tij të biznesit.

Mungesa e reformës strukturore ka nënkuptuar se likuiditeti i tepërt i paprecedentë që bankat qendrore u injektuan në ekonomitë e tyre nuk ishte alokuar për përdorimet e saj më efikase. Në vend të kësaj, ai rriti çmimet globale të aseteve në nivele edhe më të larta se ato që mbizotëronin para vitit 2008.

 

Në Shtetet e Bashkuara çmimet e banesave tani janë 8% më të larta se ato që ishin në kulmin e flluskës së pronës në vitin 2006, sipas faqes së internetit të pronësisë Zillow. Raporti çmim-për-ardhje (CAPE), i cili mat nëse çmimet e tregut të aksioneve janë brenda një kufiri të arsyeshëm, tani është më i lartë se sa ishte në vitin 2008 dhe në fillim të Depresionit të Madh në vitin 1929.

Ndërsa shtrëngimi monetar zbulon dobësitë në ekonominë reale, shembja e flluskave të çmimeve të aseteve do të shkaktojë një krizë tjetër ekonomike – një që mund të jetë edhe më e ashpër sesa e fundit, sepse kemi ndërtuar një tolerancë ndaj medikamenteve tona më të forta makroekonomike. Një dekadë e goditjeve të rregullta adrenaline, në formën e normave ultra të ulëta të interesit dhe politikave jokonvencionale monetare, ka varfëruar rëndë fuqinë e tyre për të stabilizuar dhe stimuluar ekonominë.

Nëse historia është ndonjë udhëzues, pasojat e këtij gabimi mund të shtrihen përtej ekonomisë. Sipas Benjamin Friedmanit të Harvardit, periudha e gjatë e vuajtjes ekonomike janë karakterizuar edhe nga antipatia publike ndaj grupeve të pakicave ose vendeve të huaja – qëndrime që mund të ndihmojnë në nxitjen e trazirave, terrorizmit apo edhe luftës.

Për shembull, gjatë Depresionit të Madh, Presidenti i SHBA, Herbert Hoover nënshkroi Aktin e Tarifës Smoot-Hawley të vitit 1930, që synonte të mbronte punëtorët amerikanë dhe fermerët nga konkurrenca e huaj. Në pesë vitet e ardhshme, tregtia globale u pakësua me dy të tretat. Brenda një dekade, Lufta e Dytë Botërore kishte filluar.

 

Për të qenë të sigurt, Lufta e Dytë Botërore, si Lufta e Parë Botërore, ishte shkaktuar nga një mori faktorësh; nuk ka rrugë standarde për luftë. Por ka arsye për të besuar se nivelet e larta të pabarazisë mund të luajnë një rol të rëndësishëm në nxitjen e konfliktit.

Sipas hulumtimit nga ekonomisti Tomas Piketty, një pike në pabarazinë e të ardhurave shpesh ndiqet nga një krizë e madhe. Pabarazia e të ardhurave pastaj bie për një kohë, përpara se të rritet përsëri, deri në një kulm të ri – dhe një fatkeqësi të re. Edhe pse shkakshmëria ende nuk është vërtetuar, duke pasur parasysh numrin e kufizuar të pikave të të dhënave, kjo korrelacion nuk duhet të merret lehtë, veçanërisht me pasigurinë dhe pabarazinë e të ardhurave në nivele historikisht të larta.

Kjo është edhe më shqetësuese duke pasur parasysh faktorët e tjerë që nxisin trazirat shoqërore dhe tensionet diplomatike, përfshirë përçarje teknologjike, një krizë rekorde emigrimi, ankth mbi globalizimin, polarizim politik dhe nacionalizëm në rritje. Të gjitha janë simptoma të politikave të dështuara që mund të rezultojnë të jenë pika të shkaktuara për një krizë të ardhshme.

Votuesit kanë arsye të mirë për t’u zhgënjyer, por populistët emocionalisht tërheqës, të cilëve u japin gjithnjë e më shumë mbështetjen e tyre, po ofrojnë zgjidhje të keq-këshilluara, të cilat vetëm sa i keqësojnë gjërat. Për shembull, pavarësisht ndërlidhshmërisë së pashembullt të botës, multilateralizmi gjithnjë e më shumë po hiqet, pasi vendet – më së shumti, SHBA e Donald Trump – ndjekin politika unilaterale dhe izoluese. Ndërkohë, luftërat ndëretnike po sulmojnë Sirinë dhe Jemenin.

 

Nga logjika e shkencëtarit politik Samuel Huntington, duke konsideruar një skenar të tillë, mund të na ndihmojë të shmangim atë, sepse do të na detyronte të vepronim. Në këtë rast, çelësi do të jetë që politikëbërësit të ndjekin reformat strukturore që kanë premtuar gjatë, duke zëvendësuar me gishtin dhe antagonizmin me një dialog të ndjeshëm dhe të respektueshëm global. Alternativa mund të jetë shpërthim global.

 

Përktheu: Jona Koprencka

Submit a comment