Ariu që nuk fle: Pozita e Qendrës Humanitare Serbo-Ruse në Nish

 

Vanja Dolapčev

Në një përpjekje për të parandaluar një krizë të mundshme humanitare që kërcënon popullsinë e saj, Serbia është zotuar për një bashkëpunim intensiv civil me Federatën Ruse. Një marrëveshje ndërqeveritare për bashkëpunimin në reagimin ndaj situatave emergjente u nënshkrua midis dy vendeve në 2009, gjatë vizitës së ish presidentit rus Dmitri Medvedev në Beograd. Neni 4 i Marrëveshjes thekson se territori serb duhet të strehojë një qendër humanitare, e krijuar bashkërisht nga të dy vendet në të ardhmen e afërt. Tre vjet më vonë, një marrëveshje e re serbo-ruse u bë për të krijuar një qendër të tillë në qytetin e Nishit. Megjithëse vepron tashmë për më shumë se gjashtë vjet, statusi dhe aktivitetet e Qendrës Humanitare Serbo-Ruse mbeten nën vello të misterit dhe dyshohen nga shumë.

 

Çka mban Serbia Jugore?

Sipas faqes së saj të internetit, Qendra është një “organizatë humanitare joqeveritare ndërqeveritare e regjistruar sipas ligjeve serbe”. Qendra Humanitare Serbo-Ruse (Qendra) është përgjegjëse për të gjithë Gadishullin Ballkanik dhe kryen detyrat e mëposhtme: parandalimi dhe eliminimi të situatave emergjente, duke përfshirë zjarrfikësit dhe ndihmën humanitare për njerëzit e prekur nga emergjencat-zbatimin e projekteve dhe programeve të përbashkëta, duke përfshirë ato që lidhen me çminimin humanitar, trajnimin në fushën e parandalimit dhe eliminimin e situatave emergjente, testimin dhe demonstrimin e zjarrfikjes dhe teknologjive të shpëtimit. Sidoqoftë, mandati i punonjësve të Qendrës është i paqartë në lidhje me aktivitetet e nëpunësve publikë zyrtarë. Sipas deklaratave të zyrtarëve të Qendrës, Qendra aktualisht punëson 25 persona (5 prej tyre janë rusë, 20 prej tyre janë shtetas serbë), duke vepruar si civilë (jo si staf ushtarak).

 

Pas themelimit të saj, Qendra reagoi ndaj zjarreve në Serbi në vitin 2013 duke angazhuar kapacitetet e saj, si avionët, helikopterët dhe personelin në zjarrfikës. Në pranverë të vitit 2014, Qendra ka ofruar mbështetje evakuimi dhe ndihmë humanitare për njerëzit në Serbi të prekur nga përmbytjet e mëdha. Padyshim, ndihma e ofruar në këtë mënyrë ishte e një rëndësie të madhe në shpëtimin e shumë jetëve. Sidoqoftë, dyshimet për pozitën dhe aktivitetet e Qendrës mbeten.

 

Brenda Shpellës së Ariut

 

Ka paqartësi rreth statusit të Qendrës. Një organizatë jofitimprurëse, si Qendra duhet të jetë pjesë e Regjistrit zyrtar të Agjencisë së Regjistrimit të Biznesit Serb, nëse është i regjistruar sipas ligjit serb. Megjithatë, edhe pse Qendra është përshkruar si një “organizatë e regjistruar sipas ligjeve serbe”, asnjë organizatë jofitimprurëse ose entitet afarist nuk mund të gjendet në regjistër nën emrin “Qendra humanitare serbo-ruse” (“Srpsko-ruski humanitarni Centar “). Kjo ngre dyshime lidhur me regjistrimin e Qendrës. Gjatë kryerjes së hulumtimeve paraprake për këtë çështje, autori u përpoq të kontaktojë përfaqësuesit e Qendrës për dhënien e anës së tyre të historisë. Megjithatë, nuk kishte përgjigje deri në momentin e finalizimit të këtij neni.

 

Aktorët ndërkombëtarë janë shumë dyshues për rolin e Qendrës. Shqetësimet u bënë nga përfaqësuesit e Senatit dhe qeverisë amerikane (dmth Departamenti i Shtetit). Kjo çështje mbetet në krye të rendit të ditës në takimet midis Shteteve të Bashkuara (SHBA) dhe zyrtarëve serbë. Në vitin 2016, administrata shtetërore e Shteteve të Bashkuara pretendoi se Qendra shërbeu si “një qendër e posaçme për spiunazhin apo aktivitete të tjera të këqija”. Në vitin 2017 kishte edhe një vizitë zyrtare nga një zyrtar amerikan në Qendër. Megjithatë, dyshimet mbeten në mesin e përfaqësuesve të SH.BA-së në lidhje me aktivitetet e Qendrës dhe qëllimet e saj. Megjithatë, Rusia vazhdimisht i mohon këto pohime dhe Sergej Lavrov zotohet se Qendra shërben për të ndihmuar në ngjarjet e fatkeqësive natyrore.

Çështja më e diskutueshme që rrethon Qendrën është mundësia e dhënies së saj dhe statusi i stafit të saj diplomatik. Është shumë e diskutueshme nëse një organizatë humanitare jo fitimprurëse mund të fitojë në të vërtetë një status të tillë. SHBA i kundërvihet fuqishëm tendencave për dhënien e këtij statusi Qendrës, pasi që do të lejonte disa shtetas rusë (5 prej tyre, për momentin, siç është paraqitur më sipër) që të kenë imunitet diplomatik. Prandaj, stafi do të kishte më shumë liri për të lëvizur dhe vepruar në territorin serb, dhe importimi i mallrave në Qendër do të mbetet pa kontrolle të rrepta doganore dhe taksa. Pas vizitës së përmendur më lart, Ambasada e SHBA në Serbi përfundoi se nuk ka nevojë për dhënien e statusit diplomatik në Qendër. Ky status ende duhet të miratohet nga vendi pritës, Serbi.

 

Pala ruse thekson se imuniteti diplomatik i Qendrës do të ishte i ngjashëm me atë që ushtarët e Organizatës së Traktatit të Atlantikut Verior (NATO) aktualisht kanë në Serbi, sipas marrëveshjes së bërë në vitin 2016 midis qeverisë serbe dhe NATO. Kjo marrëveshje është reciproke dhe lidhet edhe me ushtarët serbë. Nga ana tjetër, siç pretendojnë zyrtarët e qendrës, punonjësit e saj janë civilë. Duke pasur parasysh këtë, është e diskutueshme nëse statusi i kërkuar nga pala ruse do të ishte e njëjtë me atë që iu dha ushtarëve të NATO-s.

Çështja më e diskutueshme që rrethon Qendrën është mundësia e dhënies së saj dhe statusi i saj diplomatik i saj. Është shumë e diskutueshme nëse një organizatë humanitare jo fitimprurëse mund të fitojë në të vërtetë një status të tillë. SHBA i kundërvihet fuqishëm tendencat për dhënien e kësaj qëndrimi pasi që do të lejojë disa rusë shtetas (5 prej tyre, për momentin, siç është paraqitur më sipër) që të kenë diplomatë të imunitetit. Prandaj, stafi do të kishte më shumë liri për të lëvizur dhe vepruar në territorin e Serbisë, dhe importimi i mallrave në Qendër do të mbetet pa kontrolle të rrepta doganore dhe taksash. Pas vizitës së përmendur më lart, Ambasada e SHBA në Serbi përfundoi se nuk ka nevojë për dhënien e statusit diplomatik në Qendër. Ky status ende duhet të miratohet nga vend pritës, Serbi.

 

Pala ruse thekson se imuniteti diplomatik i Qendrës do të ishte i ngjashëm me atë që aktualisht ushtarët e NATO-s (NATO) kanë në Serbi, sipas marrëveshjeve të bëra në vitin 2016 midis qeverisë serbe dhe NATO. Kjo marrëveshje është reciproke dhe lidhet edhe me ushtarët serbë. Nga ana tjetër, siç pretendojnë zyrtarët e qendrës, punonjësit e saj janë civilë. Duke pasur parasysh këtë, është e diskutueshme nëse statusi i kërkuar nga pala e Rusisë do të ishte e njëjtë me atë që iu dha ushtarëve të NATO-s.

 

Përveç kësaj, BE ka shprehur shqetësime edhe për rolin e Qendrës. Si një vend kandidat për në BE, Serbia është e detyruar të harmonizojë sistemin e saj ligjor me BE. Kjo përfshin gjithashtu Mekanizmin e Mbrojtjes Civile të BE-së. Në raportin e fundit të Komisionit Europian (KE) mbi Serbinë, i botuar në vitin 2018, u tha se “Serbia duhet të sigurojë që Qendra të mos dublojë rolin e Qendrës Koordinuese të Reagimit të Emergjencave të KE dhe të mos kundërshtojë anëtarësimin e saj në Mekanizmi i Mbrojtjes Civile. “Kështu, është shumë e diskutueshme se çfarë do të jetë statusi i Qendrës më pas.

 

Me ekzistencën e Qendrës, qeveria serbe përpiqet të shtyjë të ashtuquajturën politikën e saj de jure të “balancimit ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit” dhe “neutralitetit ushtarak”. Megjithatë, ky lloj politike është i paqëndrueshëm. Siç është paraqitur më lart, presioni për zgjedhjen e palëve po bëhet gjithnjë e më i madh me çdo ditë. Pritet gjithashtu që të marrë presion shtesë, pas tensioneve të fundit në prag të luftës në Detin Azov midis Ukrainës dhe Rusisë. Në një situatë të tillë, është pak e vështirë për të trajtuar gjithçka kur Ariu është në të njëjtën dhomë.

 

Përktheu: Jona Koprencka

Submit a comment